სტრასბურგი, 2013 წ. 11 მარტი
დასკვნა # 701 / 2012 CDL-AD(2013)007
Or. Engl.VENICE COMMISSION: OPINION ON THE DRAFT AMENDMENTS TO THE ORGANIC LAW ON COURTS OF GENERAL JURISDICTION (11 March 2013) OF GEORGIA

ევროპული კომისია სამართლის მეშვეობით დემოკრატიის დასაცავად
(ვენეციის კომისია)

დასკვნა
ზოგადი იურისდიქციის სასამართლოების შესახებ ორგანულ კანონში შესატანი ცვლილებების პროექტის თაობაზე

მიღებულია ვენეციის კომისიის მიერ
94-ე პლენარულ სესიაზე
(ვენეცია, 2013 წ. 8-9 მარტი)

ბ-ნი ნიკოლა ესანუს (წევრი, მოლდავეთი)
ბ-ნი ჯეიმს ჰამილტონის (შემცვლელი წევრი, ირლანდია)
ბ-ნი იორგენ სტინ სორენსენის (წევრი, დანია)

კომენტარების საფუძველზე

I. შესავალი
1. 2012 წლის 3 დეკემბრის წერილით ევროპის საბჭოში საქართველოს მუდმივმა წარმომადგენელმა ითხოვა ვენეციის კომისიის დასკვნა ზოგადი იურისდიქციის სასამართლოების შესახებ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილებების თაობაზე (CDL-REF(2013)045).
2. ვენეციის კომისიამ შემდეგი მომხსენებლები მოიწვია კანონპროექტთან დაკავშირებული დასკვნების გასაკეთებლად: ბ-ნი ნიკოლა ესანუ, ბ-ნი ჯეიმს ჰამილტონი და ბ-ნი ოირგენ სტინ სორენსენი.
3. 2013 წლის 6-7 თებერვალს ბ-ნი ესანუ და ბ-ნი ჰამილტონი, ქ-ნ დე ბრუტელესთან (სამდივნოდან) ერთად ეწვივნენ თბილისს და შეხვედრები ჰქონდათ უზენაესი სასამართლოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ვიცე-პრეზიდენტთან, იუსტიციის მინისტრთან და იუსტიციის მინისტრის მოადგილესთან, მოსამართლეთა ასოციაციის პრეზიდენტთან და წევრებთან, სახალხო დამცველის ოფისის წარმომადგენლებთან, პარლამენტის წევრებთან და რიგ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან.
4. დასკვნა ითვალისწინებს მთავრობის, არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ მიწოდებულ ინფორმაციას და თბილისში ვიზიტის შედეგებს. ვენეციის კომისია მადლობას უხდის საქართველოს ხელისუფლებას და სხვა დაინტერესებულ მხარეებს ვიზიტის დროს შესანიშნავი თანამშრომლობისთვის.
5. დაბოლოს, ისევე როგორც ვენეციის კომისიის ნებისმიერ სხვა დასკვნაში, მასში შეიძლება იყოს შეცდომები ან გაუგებრობები თარგმნასთან დაკავშირებული სირთულეების გამო.
6. წინამდებარე დასკვნა განხილულ იქნა სასამრთლო ხელისუფლების ქვე-კომისიის სხდომაზე 2013 წ. 7 მარტს და შემდგომ მიღებულ იქნა კომისიის მიერ 94-ე პლენარულ სესიაზე (ვენეცია, 2013 წლის 8-9 მარტი).

II. სასამართლო პროცესების გაშუქება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების მიერ
7. საერთო სასამართლოების შესახებ საქართველოსარსებული კანონით, სასამართლო მოსმენების ფოტო- ფირზე, ვიდეო ჩაწერა და მაუწყებლობა დაუშვებელია, გარდა შემთხვევებისა, როდესაც ამას აკეთებს სასამართლო ან სასამართლოს მიერ უფლებამოსილი პირი (შეად. არსებული რეგულაციის მუხლი 12).
8. ვიზიტის დროს რამდენიმე თანამოსაუბრემ უთხრა დელეგაციას, რომ მიუხედავად დებულებებისა, რომლებიც იძლევა სასამართლო მოსმენების ჩაწერის უფლებას, ეს თითქმის არასდროს ხდება, ყოველ შემთხვევაში, არა ისე, როგორც ეს მოთხოვნილი იყო (მაგ. იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც ჩაწერა ნებადართულია, შეიძლებოდა მომხდარიყო ისე, რომ გადამწყვეტ მომენტებში გამოერთოთ მიკროფონები). ამ მიზეზით მთავრობას სურდა მედიის მიერ სასამართლო პროცესების გაშუქების რეგულაციების შესწორება.
9. ვიზიტისას ასევე აღინიშნა, რომ შესწორებები (მათი ნაწილი) უკვე მიღებულია და შესულია სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში.
ა. აუდიო და/ან ვიდეო ჩაწერის პრინციპი სასამართლო პროცესზე
10. ეჭვგარეშეა, რომ სასამართლო მოსმენების აუდიო ჩანაწერების ქონას ბევრი დადებითი მხარე აქვს, განსაკუთრებით იმის შესახებ დავის გადასაწყვეტად, თუ რა გახდა ცნობილი სასამართლოში და პროცესის გამჭვირვალობის თვალსაზრისით. ამას აგრეთვე შეუძლია უზრუნველყოს მართლმსაჯულების ფუნქციონირებაზე საზოგადოების დაკვირვებას.
11. სასამართლო მოსმენების ვიდეო ჩაწერა შერიძლება ემსახურებოდეს იგივე მიზანს, თუმცა იმავდროულად მეტად სავარაუდოა, რომ ვიდეოკამერების არსებობა სირთულეებს შექმნის: სასამართლო ოთახში მონაწილეთა ქცევა შეიძლება შეიცვალოს მაუწყებლობის გამო; მოპასუხეები და მათი ადვოკატები შეიძლება უფრო დაინტერესებულნი იყვნენ საზოგადოებრივი აზრის სასამართლოს წინაშე აპელაციით ვიდრე იმ სასამართლოს წინაშე, რომელსაც წარმოებაში აქვს მათი საქმე; დანაშაულის დაზარალებულები და მოწმეები, რომ არაფერი ვთქვათ მხარეებზე, შეიძლება დააფრთხოს კამერების იქ ყოფნამ; ვიდეო ჩაწერისას ბევრად უფრო რთულია პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უზრუნველყოფა, ვიდრე აუდიოჩაწერისას. გარდა ამისა, შეიძლება აღმოჩნდეს, რომ სისხლის სამართალწარმოება უფრო ძნელია: მაგალითად, სისხლის სამართალწარმოების პირდაპირ ეთერში ჩაწერა საშუალებას მისცემს მოწმეებს, რომ გაიოგონ სხვა მოწმეების ჩვენებები, რაც ხშირად წარმოშობს კონფლიქტს როგორც ბრალდების მხარის, ასევე მოპასუხის ინტერესებთან.
12. ევროპის საბჭოს ფარგლებში სასამართლო პროცესების მედიის მიერ გაშუქების სტანდარტები არ არის ძალიან დეტალური.
13. მინისტრთა კომიტეტის რეკომენდაცია Rec(2003)13 წევრ სახელმწიფოებს სასხლის სამართალწარმოებასთან მიმართებაში მედია-საშუალებებით ინფორმაციის გადაცემის შესახებ (მიღებულია მინისტრთა კომიტეტის მიერ 2003 წლის 10 ივლისს მინისტრთა მოადგილეების 848-ე სხდომაზე) აყალიბებს ზოგად პრინციპებს და ხაზს უსვამს პრეამბულაში, რომ „შესაძლო კონფლიქტში მყოფი ინტერესები, რომლებსაც იცავს კონვენციის მე-6, მე-8 და მე-10 მუხლები და ამ უფლებების დაბალანსების აუცილებლობა ყოველი ცალკეული საქმის ფაქტების გათვალისწინებით, ადამიანთა უფლებების ევროპული სასამართლოს სათანადო ზედამხედველობით უზრუნველყოფს ამ კონვენციით აღებული ვალდებულებების შესრულებას“.
14. ადამიანთა უფლებების ევროპული სასამართლო რამდენჯერმე შეხვდა პირდაპირ ეთერში გადაცემის პრობლემას. P4 Radio Hele Norge ASA-ს (განაცხადი № 76682/01, 2003 წ. 6 მარტის გადაწყვეტილება) დასაშვებობის გადაწყვეტილებაში სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხელმომწერი მხარეები უფრო ფართო დისკრეციული უფლებამოსილებებით უნდა სარგებლობდნენ პრესის მიერ სასამართლო მოსმენების პირდაპირ ეთერში გადაცემის თავისუფლებასთან მიმართებაში.
15. უფრო განვითარებულია და არ უნდა დაგვავიწყდეს პრეცედენტული სამართალი პირადი და ოჯახური ცხოვრების უფლებასა და პიროვნების უფლებაზე საკუთარ იმიჯთან მიმართებაში .
ბ. აუდიო/ ვიდეო ჩაწერების ჩარჩოები შესწორებებში
16. შესწორებები წმნის ვალდებულებას სასამართლოების მიმართ, რომ აწარმოონ პროცესების აუდიო- ვიდეო- ჩაწერა და უფლებას აძლევს მაუწყებლებს და სხვა პირებს, რომ გადაიღონ ფოტოები, აწარმოონ ფირზე, ვიდეო და აუდიო ჩაწერა და მაუწყებლობა სასამართლო პროცესისა და წარმოადგენენ ამ ქმედებათა რეგულირების მცდელობას.
• აუდიო/ ვიდეო ჩანაწერების გაკეთების ვალდებულება თუ უფლება
17. სასამართლოს ვალდებულება: შესწორებების პროექტი, უპირველეს ყოვლისა, ქმნის ვალდებულებას სასამართლოების მიმართ, რომ აწარმოონ პროცესების აუდიო- ვიდეო- ჩაწერა (კანონის ახალი მუხლი 13.1). თუმცა არ არის ნათელი, ნიშნავს თუ არა ეს მუხლი იმას, რომ სასამართლოებმა უნდა აწარმოონ როგორც აუდიო, ასევე ვიდეო ჩაწერა თუ სასამართლოს აქვს არჩევანი ამ ორს შორის, და ასეთ შემთხვევაში, რის საფუძველზე უნდა მოხდეს არჩევანის გაკეთება.
18. უფლება საზოგადოებისთვის და კერძო მაუწყებლებისთვის: საზოგადოებრივ მაუწყებელს უფლება აქვს გადაიღოს ფოტოები, აწარმოოს ფირზე, ვიდეო და აუდიო ჩაწერა და მაუწყებლობა სასამართლო პროცესისა, თუ სასამართლომ არ გასცა სხდომის სრული ან ნაწილობრივი დახურვის ბრძანება. თუ საზოგადოებრივი მაუწყებელი არ იყენებს ამ კანონით მინიჭებულ უფლებას, იგი შეიძლება გამოიყენოს სხვა მაუწყებელმა მოსამართლისთვის წერილობითი განცხადების წარდგენის შემდეგ. თუ ამ ლიცენზიისთვის მიმართავს ერთზე მეტი სხვა მაუწყებელი, მოსამართლემ კენჭისყრით უნდა შეარჩიოს ერთერთი მათგანი (კანონის ახალი მუხლები 13.2 და 3).
19. მასმედიის სხვა წარმომადგენლების უფლება: გარდა ამისა, სასამართლოს თანხმობით, მასმედიის სხვა წარმომადგენლებსაც აქვთ უფლება გადაიღონ ფოტოები და აწარმოონ ჩაწერა და მაუწყებლობა დასაბუთებული მოთხოვნის საფუძველზე, თუმცა მოსამართლე უფლებამოსილია შეზღუდოს მისი გამოყენება დასაბითებული გადაწყვეტილებით (შესწორებების მუხლი 13.4).
20. მხარეთა და „სხვა პირების“ უფლებები: მხარეებს და „სხვა პირებს“ უფლება აქვთ აწარმოონ აუდიო და ვიდეო ჩაწერა სასამართლოს თანხმობით (შესწორებების მუხლი 13.4).
21. შესწორებები ითვალისწინებს, რომ მხარეებს და / ან „სხვა პირებს“ შეუძლიათ სთხოვონ სასამართლოს აუდიო ან ვიდეო ჩაწერის უფლება „დასაბუთებული თხოვნის საფუძველზე“ და რომ სასამართლოს შეუძლია უარი უთხრას ამ უფლებაზე „დასაბუთებული გადაწყვეტილებით“. კანონში არაა მითითებული თუ ვინ არიან ეს „სხვა პირები“ და რის საფუძველზე შეიძლება უფლების თხოვნა. შემდგომ, კანონი არ მიუთითებს თუ რის საფუძველზე შეუძლია სასამართლოს ამ შესაძლებლობაზე უარის თქმა ან მისი შეზღუდვა: მაგ. რა ფარგლებში უნდა მოხდეს კონსულტაციის გავლა სასამართლო პროცესის მონაწილე მხარეებთან, ან რა ფარგლებში შეუძლიათ მათ ეჭვის ქვეშ დააყენონ სასამართლოს სესიის მაუწყებლობის ეს უფლება.
22. საქართველოს კონტექსტში ქებას იმსახურებს სასამართლო პროცესებისთვის ამდენად დიდი გამჭვრივალობის მინიჭება, რაც ხსნის იმას, თუ რატომ ეძლევათ პროცესის აუდიო და ვიდეო ჩაწერის შესაძლებლობა ოფიციალური ჩანაწერების დამატებით, რომლებიც, პრინციპში ხელმისაწვდომია მოთხოვნით. თუმცა, დაზარალებულებზე, მოწმეებზე, მხარეებზე, სისხლის სამართალწარმოების მხარეებზე, ნაფიც მსაჯულებზე ან მოსამართლეებზე არასათანადო ზემოქმედების თავიდან ასაცილებლად (მინისტრთა კომიტეტის Rec(2003)13) ეს შესაძლებლობა არ უნდა იყოს შეზღუდული (იხ. ქვემოთ). გამჭვირვალობის დამატებითი გარანტია შეიძლება იყოს იმის გათვალისწინება, რომ როდესაც სასამართლო უარს ამბობს უფლების მიცემაზე, მიზეზები საჯაროდ უნდა იყოს ცნობილი.
23. „ნებისმიერი პირის“ უფლება: შემდგომ, მუხლი 13.5 აბსოლუტურ უფლებას აძლევს სასამართლოში მყოფ ნებისმიერ პირს, რომ „ადგილიდან“ აწარმოოს პროცესის აუდიო-ჩაწერა. იმის ინტერესი, რომ ნებისმიერ პირს ჰქონდეს მოსმენის ჩაწერის უფლება, კითხვის ნიშნის ქვეშაა, განსაკუთრებით, მსუბუქი ჩარჩოების პირობებში, რაც გათვალისწინებულ უნდა იქნას ამ უფლების გამოყენებისთვის (იხ. ქვემოთ). ასეა თუ ისე, ეს დებულება უსარგებლოს ხდის წინა დებულებას, რომელიც ამბობს რომ „სხვა პირების“ უფლება აუდიოჩაწერაზე ექვემდებარება სასამართლოსგან უფლების მიღებას. გარდა ამისა, მიუხედავად იმისა, რომ პრაქტიკაში შესაძლოა ძნელი აღმოჩნდეს ადამიანისთვის პროცესის ჩაწერაში ხელის შეშლა, საკითხავია თუ რამდენად გონივრულია კანონისთვის ამის წახალისება. ასეა თუ ისე, „ადგილიდან ჩაწერის“ - ანუ სასამართლოს დარბაზში ნებისმიერი ადგილიდან ჩაწერის - შესაძლებლობა წამოჭრის კონფიდენციალური საუბრების ჩაწერის აღკვეთის საკითხს, რომლებიც შეიძლება შედგეს, მაგალითად, მოწმეებსა და მხარეთა წარმომადგენლებს შორის. უფრო უპრიანი იქნებოდა იმის გათვალისწინება, რომ ყველა ჩამწერი მოწყობილობა მოთავსდეს ერთ, სპეციალურად გამოყოფილ ადგილზე სასამართლოს დარბაზში.
• მაუწყებლობის უფლებით სარგებლობის პირობები
24. ვიდეო ჩაწერის უფლებით სარგებლობის პირობების რეგულირება ძალიან შეზღუდულია.
25. შესწორებები ითვალისწინებს რომ:
- სასამართლოს შეიძლება გასცეს ბრძანება სხდომის სრული ან ნაწილობრივი დახურვის შესახებ (მუხლი 13.1);
- თუ სასამართლოს სხდომაში მოანწილეობენ ნაფიცი მსაჯულები, ფოტოგრაფირება ან ჩაწერა უნდა განხორციელდეს ნაფიც მსაჯულთა სახეების ასახვის გარეშე, მათი პიროვნების, გარეგნობის ან სხვა პირადი მონაცემის გამხელის გარეშე (მუხლი 13.6);
- ფოტოგრაფირება, ჩაწერა და გადაცემა უნდა განხორციელდეს სავარძლიდან ან სასამართლოს მიერ წინასწარ გამოყოფილი ადგილიდან (მუხლი 13.1) .5;
- მოსამართლეს შეუძლია მიიღოს „სისხლის სამართლის და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსებით დადგენილი ზომები“, თუ ეს ქმედებები ხელს უშლის „მართლმსაჯულების განხორციელების ნორმალურ პროცედურას“.
26. მოსამართლის უფლებამოსილება შემოიფარგლება სხდომის სრული ან ნაწილობრივი დახურვის შესახებ ბრძანების გაცემით. და მართლაც სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში დეტალურადაა აღწერილი თუ რა საფუძველზე შეიძლება სასამართლო სხდომის სრული ან ნაწილობრივი დახურვა საზოგადოებისთვის. თუმცა არც ეს დებულება და არც შესწორებები არ არეგულირებს იმ პირობებს რომლებიც სასამართლოს შეუძლია დააწესოს საზოგადოებისთვის ღია სასამართლო სხდომის აუდიო ან ვიდეო ჩაწერისთვის. მაგალითად, შეიძლება იყოს შემთხვევები, როდესაც უფრო შესაფერისი იქნება პროცესის მაუწყებლობის გადადება, ვიდრე სრული აკრძალვა. ასეთი სიტუაცია შეიძლება წარმოიშვას, მაგალითად, სადაც კამათს იწვევს წინასწარი საჯაროობის საკითხები, რაც საზიანოა სამართლიანი სასამართლო პროცესისთვის. იგივე პრობლემა შეიძლება წამოიჭრას, თუ სურთ რომ მოწმემ ისე მისცეს ჩვენება, რომ სხვა მოწმეებმა არ იცოდნენ მისი შინაარსი. ეს ხორციელდებოდა ჩვენების მიცემის პროცესში სხვა მოწმეების სასამართლო დარბაზში არდაშვებით, მაგრამ ეს აშკარად არაეფექტური იქნება თუ, ნებისმიერ შემთხვევაში, პროცესი უნდა გადაიცეს მანამ, სანამ დარბაზში არმყოფი მოწმე მისცემს ჩვენებას.
27. სასამართლოში პირების დაცვა შემოიფარგლება ნაფიცი მსაჯულებით. როგორც ჩანს, ფოტოგრაფს ან მაუწყებელს შეუძლია ყველფრის ფოტოგრაფირება ან გადაცემა ამ შეზღუდვის გათვალისწინებით. თუმცა არასასურველი იქნებოდა თუ მაუწყებელს ან ფოტოგრაფს ექნებოდა იმის ნება, რომ, მაგალითად, გადაეღოთ მოწმეების, დაზარალებულის ან თუნდაც პროცესის დამსწრე საზოგადოების წევრების რეაქცია.
28. მეტიც, ფოტოგრაფის ან მაუწყებლის შეზღუდვა ერთ ადგილზე გაჩერებით ხელს არ შეუშლიდა ასეთი სურათების გადაღებას. ხოლო მაუწყებლების შესაძლო სიმრავლის პირობებში დარბაზში მყოფი ყველა პირის პირადი და ოჯახური ცხოვრების დაცვა ძალიან ძნელი ამოცანა იქნებოდა სასამართლოსთვის.
• ჩანაწერების მიწოდების დავლებულება
29. კანონის 13.1 მუხლის მიხედვით, სასამართლო ვალდებულია მიაწოდოს აუდიო/ ვიდეო ჩანაწერები მხარეებს და „სხვა პირებს“ „მოთხოვნის საფუძველზე“, თუ სასამართლოს არ გაუცია ბრძანება სხდომის სრული ან ნაწილობრივი დახურვის შესახებ. არ არის ნათელი, თუ ვინ არიან ის „სხვა პირები“, ვისთვისაც უნდა მოხდეს გამხელა. ეჭვქვეშაა, შეესაბამება თუ არა ეს ვალდებულება პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლების უზრუნველყოფის ვალდებულებას. ვალდებულება უნდა გავრცელდესმხოლოდ იმ პირებთან მიმართებაში, ვისაც ჩანაწერების მიღების კანონიერი ინტერესი აქვთ.
30. საზოგადოებრივი მაუწყებელი: საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა უნდა უზრუნველყოს ჩანაწერების მასმედიის სხვა წარმომადგენლებისთვის გადაცემა მათი მოთხოვნის საფუძველზე (შესწორებების 13.2 მუხლი). თუ საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა არ გამოიყენა მოსმენის ჩაწერის საკუთარი უფლება. მასმედიის სხვა წარმომადგენლებისთვის ჩანაწერის გადაცემის ვალდებულება ეკისრება იმ მაუწყებელს, რომელსაც მიეცა მაუწყებლობის უფლებამოსილება.
• მონაცემების
31. ძალიან მნიშვნელოვანი საკითხი, რომელზეც კანონპროექტი არაფერს ამბობს, არის ჩაწერილი მასალების შენახვა ან შესაძლო განადგურება. ნებადართულია თუ არა ჩანაწერების განუსაზღვრელი დროით შენახვა? აქვს თუ არა ვინმეს უფლება ნებისმიერ დროს მოითხოვოს ისინი? აქვს თუ არა მაუწყებელს უფლებს გამოიყენოს ისინი ნებისმიერი მიზნით, დამუშავების ჩათვლით?
32. ეს საკითხები არაა განხილული კანონში. სხვა ტექსტებში, და არა იმაში, რომელიც განიხილება ამ დასკვნის ფარგლებში, შეიძლება შესული იყოს აუდიო/ ვიდეო ჩაწერასთან დაკავშირებული გარკვეული რეგულაციები. ნებისმიერ შემთხვევაში, ვენეციის კომისიას სურს ხაზი გაუსვას იმას, რომ ეს საკითხები არ უნდა იყოს სრულიად მიშვებული თვით-რეგულირებაზე.
33. დასკვნის სახით, ვენეციის კომისიას უპირველეს ყოვლისა სურს გაიხსენოს წევრი ქვეყნებისადმი მინისტრთა კომისიის რეკომენდაციის Rec(2003)13 პრინციპი 13 სისხლის სამართალწარმოებასთან მიმართებაში მედიის საშუალებით ინფორმაციის მიწოდების თაობაზე, რომელიც აცხადებს, რომ „პირდაპირ ეთერში ან სასამართლო დარბაზებში ჩანაწერების გადაცემა მედიით არ უნდა იყოს შესაძლებელი, თუ პირდაპირ არ არის ნებადართული კანონით ან კომპეტენტური სასამართლო ორგანოების მიერ.ასეთი გადაცემა მხოლოდ მაშინ უნდა იყოს ნებადართული, თუ იგი არ შეიცავს სერიოზულ რისკს ან არასათანადო ზემოქმედებას დაზარალებულების, მოწმეების, სისხლის სამართალწარმოების მხარეების, ნაფიცი მსაჯულების ან მოსამართლეების მიმართ.“
34. ვენეციის კომისიის აზრით, მიუხედავად იმისა, რომ შესწორებების შენატნის განზრახვა მოსაწონია, მედიის მიერ გაშუქებასთან დაკავშირებული შესწორებები უფრო ზუსტი უნდა იყოს. საეჭვოა, რომ ისინი აკმაყოფილებენ ადამიანთა უფლებების ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლით მოთხოვნილ „კანონის ხარისხის“ კრიტერიუმებს, რომლის მიხედვითაც კანონი უნდა იყოს „ხელმისაწვდომი და საშუალებას აძლევდეს ადამიანს წინასწარგანჭვრიტოს, საიმედოობის გონივრულ დონეზე, საკუთრი ქმედებების შედეგები და გარემოებები, რომლებშიც, და პირობები, რომელთა დროსაც ხელისუფლებამ შეიძლება გადადგას გარკვეული ნაბიჯები“.
35. უდიდესი მნიშვნელობა აქვს თავიდან იქნას აცილებული, რომ პირად ცხოვრების უფლებაში ჩარევამ დაარღვიოს ადამიანთუ უფლებების ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლი.
III. მოსამართლეთა უმაღლესი საბჭოს შემადგენლობა
36. ამჟამად მოსამართლეთა უმაღლესი საბჭო (შემდგომში „საბჭო“) შედგება 15 წევრისგან. წევრები არიან: უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე, სასამართლო ხელისუფლების კიდევ რვა წარმომადგენელი, პარტლამენტის მიერ არჩეული ოთხი წევრი (რომლებიც შეიცვალა უკანასკნელი საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ ზოგადი იურისდიქციის სასამართლოების შესახებ ორგანული კანონის 48.3 მუხლის შესაბამისად) და პრეზიდენტის მიერ დანიშნული ორი წევრი.
37. საქართველოს კონსტიტუციის 86.1 მუხლის მიხედვით, საბჭოს მოსამართლეთა კომპონენტი არჩეულ უნდა იქნას მოსამართლეთა თვითმმართველი ორგანოს ანუ მოსამართლეთა კონფერენციის მიერ. თუმცა, ორგანული კანონი, ამჟამინდელი რედაქციით, ითვალისწინებს, რომ კანდიდატები უნდა დაასახელოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარემ. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მას გააჩნია წარდგენის ექსკლუზიური უფლებამოსილება. გარდა ამისა ნათქვამია, რომ მოსამართლეთა კონფერენციას გააჩნია ადმინისტრაციული კომიტეტები, რომლებსაც შეუძლიათ ფუნქციების შესრულება კონფერენციებს შორის პერიოდში. ორგანული კანონის 65ბ მუხლით, ეს ფუნქციები მოიცავს უმაღლესი საბჭოს წევრი მოსამართლეების არჩევის უფლებამოსილებას. კონსტიტუციის 86.1 მუხლის თვალსაზრისით მისი კონსტიტუციურობა საეჭვოა. დელეგაციამ შეიტყო, რომ მოსამართლეთა უმაღლესი საბჭოს რამდენიმე ამჟამინდელი წევრი მართლაც „არჩეულ“ იქნა ადმინისტრაციული კომიტეტის მიერ და არა მოსამართლეთა კონფერენციის მიერ. თუმცა, ეს დანიშვნები არ გასაჩივრებულა სასამართლოში.
38. მნიშვნელოვანწილად, შესწორებები წინსვლას წარმოადგენს საბჭოს დამოუკიდებლობისთვის რადგან მათ გამოასწორეს რამდენიმე ნაკლი არსებულ კანონმდებლობაში.
39. ამგვარად,
- 8 მოსამართლე არჩეულ იქნება მინისტრთა კონფერენციის მიერ თავად მოსამართლეების წარდგინებით (ახალი მუხლი 47.4);
- პარლამენტი აირჩევს საბჭოს 6 წევრს „იურიდიულ სასწავლო დაწესებულებებში მომუშავე მეცნიერებისგან, არა-კომერციული იურიდიული პირების წევრებისგან, რომლებიც მუშაობენ სამართლის სფეროში და/ან საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის წევრებისგან, იგივე ორგანიზაციის ხელმძღვანელი ორგანოს რეკომენდაციების საფუძველზე“ (ახალი მუხლი 47.5);
- შესწორებებს საბჭოს წევრების არჩევნებისთვის შემოაქვს ფარული კენჭისყრა (ახალი მუხლი 64.2).
მივესალმებით ამ მნიშვნელოვან ცვლილებებს.
40. რაც შეეხება პრეზიდენტისთვის საბჭოს ზოგიერთი წევრის დანიშვნის უფლების ჩამორთმევას, მიუხედავად იმისა, რომ ეს, პრინციპში, დადებითი ნაბიჯია, იგი წინააღმდეგობაში შევა კონსტიტუციის 73.1ე მუხლთან, რომელიც 2013 წლის ოქტომბერში შევა ძალაში და რომელიც ითვალისწინებს დანიშვნას პრეზიდენტის მიერ (თუმცა, ახალი კონსტიტუციით, პრეზიდენტი აღარ იქნება აღმასრულებელი ხელისუფლების ხელმძღვანელი).
41. თუმცა რჩება წინააღმდეგობრივი დებულებები.
სასამართლოებისა და პალატების თავმჯდომარის არჩევის აკრძალვა
42. მუხლი 47.4 ითვალისწინებს, რომ „სასამართლოს თავმჯდომარე, თავმჯდომარის პირველი მოადგილე, თავმჯდომარის მოადგინე, საბღოებისა და პალატების თავმჯდომარეები და ნებისმიერი პირები, რომლებსაც წინა წლის განმავლობაში ეკავათ ჩამოთვლილი თანამდებობები, არ შეიძლება არჩეულ იქნან საქართველოს მოსამართლეთა კონფერენციის მიერ“.
43. ვიზიტის დროს ვენეციის კომისიის დელეგაციას აცნობეს, რომ უმაღლესი საბჭოს მოსამართლეთა კომპონენტის უდიდეს უმრავლესობას წარმოადგენენ სასამართლოების ან სასამართლოთა პალატების პრეზიდენტები (გარდა ამისა, დელეგაციას აცნობეს, რომ რამდენიმე მათგანი არჩეული იყო ადმინისტრაციული კომიტეტის მიერ და არა მოსამართლეთა კონფერენციის მიერ).
44. ადვილი გასაგებია იმის უზრუნველყოფის სურვილი, რომ უმაღლესი საბჭო არ იყოს წარმოდგენილი მხოლოდ უფროსი მოსამართლეებით. თუმცა, თუ საბჭოში წარმოადგენილი უნდა იყოს ზოგადად მოსამართლე, პრინციპში, არასწორი ჩანს სასამართლოს ნებისმიერი წევრისთვის არჩევის შესაძლებლობის ჩამორთმევა.
45. ასევე გამოთქმული იყო ვარაუდი, რომ ადამიანისთვის ნების მიცემა, რომ ყოფილიყო ერთდროულად სასამართლოს თავმჯდომარეც და საბჭოს წევრი, ვისაც მნიშვნელოვანი უფლებამოსილება გააჩნია, გამოიწვევდა შესაბამისი პირის ან პირების ხელში მეტისმეტად დიდი ძალაუფლების კონცენტრირებას. თუმცა კომისიას აცნობეს, რომ ყველა შესაბამისი თავმჯდომარე არ ახორციელებს ადმინისტრაციულ ფუნქციებს (მაგ. საბჭოების თავმჯდომარეები). ეს არგუმენტები შეიძლება შეეხებოდეს მხოლოდ იმ თავმჯდომარეებს, რომლებიც ასრულებენ ადმინისტრაციულ ფუნქციებს.
46. შემდეგი არგუმენტი ისაა, რომ სასამართლოს თავმჯდომარისთვის საბჭოში მონაწილეობის ნების მიცემა, შეიძლება ზოგიერთ შემთხვევაში წარმოქმნას ინტერესთა კონფლიქტი.
47. ვენეციის კომისიის აზრით, ეს არგუმენტები უნდა გაითვალისწინონ ამომრჩევლებმა, როდეაც იღებენ გადაწყვეტილებას იმის თაობაზე, იმსახურებს თუ არა მათი კოლეგა იმ ძალაუფლების მინდობას, რომელსაც იძლევა საბჭოს მანდატი. მეტიც, ზემოთ აღნიშნული არგუმენტები გარკვეულწილად კარგავენ წონას ახლა, როდესაც საბჭოს წევრების არჩევნები ჩატარდება საიდუმლო კენჭისყრით.
48. სასამართლო საბჭორბიე შექმნის ლოგიკა გვაფიქრებინებს, რომ რაც შეიძლება ნაკლები შეზღუდვა უნდა დაწესდეს მოსამართლეების უფლებაზე აირჩიონ, თუ მათი კოლეგებიდან ვის ისურვებდნენ, რომ წარმოედგინა ისინი საბჭოში.
49. კომისიამ იცის ვიზიტის დროს თანამოსაუბრეთა მიერ გამოთქმული ბევრი პრობლემა. თუ საქართველოს ხელისუფლება სასიცოცხლო მნიშვნელობას ანიჭებს ამ პრობლემებს, შეიძლება გათვალისწინებულ იქნას კანონის მიერ იმ თავმჯდომარეთა რაოდენობის შეზღუდვა, რომლებსაც შეუძლიათ იყვნენ საბჭოს წევრები.
50. ალტერნატიულად, შესწორებებმა შეიძლება გაითვალისწინოს, რომ თუ სასამართლოს თავმჯდომარეს აირჩევენ საბჭოს წევრად, იგი ვალდებულია გადადგეს თავმჯდომარის თანამდებობიდან, თუმცა, რა თქმა უნდა, შეინარჩუნებს რიგითი მოსამართლის თანამდებობას.
წევრების არჩევა პარტლამენტის მიერ
51. ახალი 47.5 მუხლი ითვალისწინებს, რომ „საქართველოს პარლამენტი, წევრთა უმრავლესობით, ირჩევს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 6 წევრს“.
52. ვენეციის კომისიის აზრით, პარლამენტის კომპონენტიდან არჩევნები უნდა იყოს კლვალიფიცირებული უმრავლესობის ორი მესამედით, შესაძლო ჩიხში შეყვანის საწინააღმდეგო მექანიზმით ან რაიმე პროპორციული მეთოდით, რომელიც უზრუნველყოფს ოპოზიციის ზემოქმედებას საბჭოს შემადგენლობაზე.
53. საქართველოს ხელისუფლებამ უნდა გადაწყვიტოს ის, თუ რომელიც გადაწყვეტაა შესაფერისი, თუმცა ჩიხში შეყვანის საწინააღმდეგო მექანიზმმა არ იმოქმედოს როგორც პირველ შემთხვევაში კვალიფიცირებული უმრავლესობის საფუძველზე შეთანხმების მიღწევის ანტი-სტიმულმა .
54. ეს რეკომენდაციები ეხება ყველა შემთხვევას, როდესაც კანონი ითვალისწინებს კვალიფიცირებულ უმრავლესობას.
მოსამართლეთა დანიშვნისთვის საჭირო უმრავლესობა
55. ახალი მუხლებით 50.3 და 50.4, გადაწყვეტილებები დისციპლინარულ საკითხებზე და მოსამართლეთა დანიშვნაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა დამტკიცდეს, თუ საბჭოს წევრების მთლიანი რაოდენობის სულ ცოტა 2/3 უჭერს მხარს. საბჭოს ახალი შემადგენლობის გათვალისწინებით, ეს ნიშნავს, რომ ამ გადაწყვეტილებების დამტკიცება შეიძლება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საბჭოს სულ ცოტა ერთი არა-მოსამართლე წევრი დაუჭერს მხარს.
56. ეს წესი, თავისდათავად, პოზიტიურია. თუმცა, ამ უმრავლესობის მიღწევა შეიძლება ადვილი არ იყოს და ამიტომ რეკომენდებულია კიდევ ერთხელ გაანალიზება, ხომ არ გამოიწვევს ეს ჩიხში შეყვანას და რომ შემოღებულ იქნას ჩიხში შეყვანის საწინააღმდეგო მექანიზმი.
იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანი
57. არსებული კანონით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანს ირჩევს მოსამართლეთა კონფერენცია უზენაესი სასამართლოს პრეზიდენტის წარდგინებით, 3 წლის ვადით.
58. ახალი მუხლი 51 ითვალისწინებს, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივნის ვადა ინქნება 4 წელი, და მას აირჩევს საქართველოს მოსამართლეთა კონფერენცია საბჭოს წევრი მოსამართლე წევრებისგან.
59. საჭიროა ხელახლა დაფიქრება იმაზე, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანი საქართველოს მოსამართლეთა კონფერენციამ უნდა აირჩიოს თუ თავად საბჭომ.
მოსამართლეთა კონფერენციის ადმინისტრაციული კომიტეტი
60. მოსამართლეთა კონფერენციის ადმინისტრაციული კომიტეტი შედგება მოსამართლეთა კონფერენციის მიერ არჩეული 9 წევრისგან.
61. როგორც ზემოთ აღინიშნა, არსებული კანონმდებლობით, მოსამართლეთა კონფერენციის ადმინისტრაციულ კომიტეტს, მოსამართლეთა კონფერენციებს შორის პერიოდში, გააჩნია საკმაოდ ფართო კომპეტენცია, რომელიც შეიძლება შეედაროს თავად მოსამართლეთა კონფერენციის კომპეტენციას. იგი მოიცავს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივნისა და საბჭოს სხვა წევრების არჩევისა და გათავისუფლების კომპეტენციას. 64-ე მუხლში შეტანილი ცვლილებებით, გაუქმებულია მოსამართლეთა კონფერენციის ადმინისტრაციული კომიტეტის კომპეტენცია, რომ მიიღოს გადაწყვეტილებები იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებიც შედის მოსამართლეთა კონფერენციის კომპეტენციაში. ეს მისასალმებელია.
62. კანონპროექტში შენარჩუნებულია ადმინისტრაციული კომიტეტის კომპეტენცია რომ „... მიიღოს გადაწყვეტილებები და შეიმუშავოს აქტები საერთო სასამართლოების ადმინისტრაციულ საკითხებზე, და წარუდგინოს ეს აქტები მოსამართლეთა კონფერენციას...“ (მუხლი 64.2). ერთი მხრივ, არ არის ნათელი თუ რა იგულისხმება „საერთო სასამართლოების ადმინისტრაციულ საკითხებში“, ხოლო მეორე მხრივ, მოსამართლეთა კონფერენციის კომპტენცია „მიიღოს აქტები საერთო სასამართლოების ადმინისტრაციულ საკითხებთან დაკავშირებით“ არ არის გათვალისწინებული არსებული კანონის ან ცვლილებებით.
63. ნებისმიერ შემთხვევაში, საეჭვოა, უნდა მიენიჭოს თუ არა ეს კომპეტენცია მოსამართლეთა კონფერენციას. სასამართლოები მოწყობილი უნდა იყოს და უნდა მოქმედებდეს პარლამენტის მიერ მიღებული კანონების საფუძველზე და არა მოსამართლეთა კონფერენციის და ანალოგიური ორგანოების მიერ მიღებული აქტების საფუძველზე.
64. მეტიც, არ არის ნათელი, თუ რა „გადაწყვეტილებებზეა“ საუბარი ამ მუხლში. თუ ტექსტი იმ აზრით უნდა იყოს ინტერპრეტირებული, რომ ადმინისტრაციულ კომიტეტს შეუძლია გადაწყვეტილებების მიღება საერთა სასამართლოების ადმინისტრაციულ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ ეს კომპეტენცია ამოღებულ უნდა იქნას იგივე მიზეზებით, რაც ზემოთ იყო აღნიშნული.
საქართველოს მოსამართლეთა კონფერენციის მიერ არჩევის წესები
65. 65.3 და 65.4 მუხლების მიზანია ისეთი სიტუაციების რეგულირება, როდესაც ადმინისტრაციული კომიტეტის თავმჯდომარისა და წევრების, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანისა და სხვა წევრების, დისციპლინარული საბჭოს წევრი მოსამართლეების არჩევნების დროს ხმათა საჭირო რაოდენობას (დამსწრე წევრთა ორი მესამედი) იღებს საჭიროზე მეტი ან ნაკლები კანდიდატი.
66. 65.3 და 65.4 მუხლებში მოცემულია ჩიხურ სიტუაციაში შესვლის თავიდან აცილებისთვის გადაწყვეტის პოვნის მცდელობა იმის მოთხოვნით, რომ თუ ორი კანდიდატი მიიღებს ხმათა ერთნაირ რაოდენობას, კენჭისყრა უნდა ჩატარდეს განმეორებით და ის კანდიდატი აირჩევა, რომელსაც უკეთესი ქულა ექნება, ნყოველ შემთხვევაში, არანაკლებ მოსამართლეთა კონფერენციის წევრების მთლიანი რაოდენობის ხმების არანაკლებ ¼. მაგრამ საკითხავია, რამდენად გონივრულია ასეთი მაღალი ზღურბლის დაწესება პირველი რაუნდისთვის, თუკი მეორე რანდში ზღურბლი ორი მესამედიდან ერთ მეოთხედზე ჩამოდის. ეს დებულება შეიძლება გამოიწვიოს კომპრომისული გადაწყვეტების პოვნის მცდელობის არა-წახალისება, რაც გამოიწვევს მაღალი ზღურბლის მიღწევას.

IV. გარდამავალი დებულებები - საქართველოს ამჟამინდელი იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ფუქნციების შეწყვეტა
67. ცვლილებების მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებს, რომ კანონის ძალაში შეყვანისას „იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრების უფლებამოსილება, გარდა უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარისა, წყდება“.
68. ვიზიტის დროს ვენეციის კომისიის დელეგაციას ამ ღონისძიების მომხრეებმა აუხსნეს, რომ იმიტომ სურთ ამის გაკეთება, რადგან მიაჩნიათ რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ამჟამინდელი შემადგენლობა იმდენად არასრულყოფილია, რომ სასამართლოს მნიშვნელოვანი რეფორმის მიღწევა მხოლოდ საბჭოს სრული განახლების მეშვეობით შეიძლება იქნას მიღწეული.
69. კომისია იხსენებს, რომ მოსამართლეთა საბჭოების მნიშვნელოვან ფუნქციას წარმოადგენს მოსამართლეთა დაცვა პოლიტიკური ზემოქმედებისგან. ამიტომ, არათანმიმდევრული იქნებოდა საპარლამენტი არჩევნების შემდეგ მოსამართლეთა საბჭოს შემადგენლობის სრული განახლების დაშვება.
70. ორგანული კანონი ითვალისწინებს არჩევის ოთხწლიან ვადას. ამ ვადას, როგორც ჩანს, არა აქვს კონსტიტუციური საფუძველი. როგორც მოქმედი კანონი, ასევე ცვლილებების პროექტი აწესებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრების მანდატის ვადამდელი შეწყვეტის მიზეზების ამომწურავ სიას. არცერთ მათგანში არ არის მოცემული ნორმები, რომლებიც პირდაპირ მიუთითებდა, ან შეიძლებოდა ყოფილიყო ინტერპრეტირებული ისე, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრების მანდატი შეიძლება შეწყდეს დანიშვნის პროცედურის ცვლილებისას.
71. ვენეციის კომისიის აზრით, რიდესაც პარლამენტი იყენებს საკანონმდებლო ძალაუფლებას, რომ სასამართლო [სისტემის] სამომავლო მოწყობა და ფუნქციონირება განსაზღვროს, მან თავი უნდა შეიკავოს ისეთი ზომების მიღებისგან, რომლებიც საფრთხის ქვეშ დააყენებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრობის უწყვეტობას.
72. ვადამდე საბჭოს ყველა წევრის გადაყენება შექმნიდა პრეცედენტს, რომ ნებისმიერ ახლად მოსულ მთავრობას ან ახალ პარლამენტს, რომელსაც არ მოსწონს საბჭოს შემადგენლონა ან წევრობა, შეიძლება შეწყვიტოს მისი არსებობა ვადაზე ადრე და ჩაანაცვლოს იგი ახალი საბჭოთი . მრავალ გარემოებაში ასეთი ცვლილება, განსაკუთრებით მოკლე ვადით შეტყობინებისას, წარმოშობს ეჭვს, რომ ამის უკან იდგა საბჭოს მიერ განსახილველ საქმეებზე ზემოქმედების განზრახვა. მიუხედავად იმისა, რომ კომისიას აცნობეს, რომ საქართველოში ასეთი საქმეები არ არის, ნებისმიერ ასეთი ცვლილებას ფრთხილად უნდა მოეკიდოთ.
73. როგორც ვენეციის კომისიამ უკვე განაცხადა, „კანონის უზენაესობის განხორციელება არ შეიძლება შემოიფარგლოს მხოლოდ კანონის და კონსტიტუციის პირდაპირი და ფორმალური დებულებების განხორციელებით. იგი ასევე გულისხმობს კონსტიტუციურ ქცევას და პრაქტიკას, რომელიც ხელს უწყობს ყველა კონსტიტუციური ორგანოს შესაბამისობას ფორმალურ წესებთან და ურთიერთ პატივისცემას მათ შორის.“
74. კომისიამ კარგად იცის თუ რა დილემის წინაშე დგას საქართველოს ხელისუფლება. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ იუსტიციის ამჟამინდელი უმაღლესი საბჭოს შემადგენლობა არადამაკმაყოფილებელი სჩანს, ვენეციის კომისია იძლევა რეკომენდაციას, რომ წევრებმა დაასრულონ საკუთარი მანდატი. თუმცა შესაძლებელი იქნებოდა გარდამავალი ღონისძიებების გატარება, რომელიც არსებულ საბჭოს მიაახლოვებდა შემადგენლობის [განსაზღვრის] სამომავლო მეთოდებთან, მაგალითად იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოების მოქმედი თავმჯდომარეები უნდა გადადგნენ, როგორც თავმჯდომარეები, რათა დარჩნენ იუსტიციის საბჭოს შემადგენლობაში. შეიძლება ასევე გათვალისწინებულ იქნას მოსამართლეთა კონფერენციის მიერ არჩევის ნაცვლად ადმინისტრაციული კომიტეტის მიერ დანიშვნების გამოსწორების პროცედურა, მაგ. იუსტიციის კონფერენციის თანხმობა, რომ მოახდინოს ამ დანიშვნების რატიფიცირება.
V. დასკვნა
75. ზოგადი იურისდიქციის სასამართლოების შესახებ საქართველოს ორგანული კანონის ცვლილებები გამოასწორებს ორგანული კანონის ბევრ დებულებას და კანონს ევროპულ სტანდარტებთან უფრო ახლოს მიიყვანს.
76. რაც შეეხება სასამართლო პროცესების გაშუქებას, შემდეგი დებულებები საჭიროებს უფრო დეტალურ დამუშავებას. მოსამართლეებს უნდა მიეცეთ უფრო ფართო უფლებამოსილებები ვიდრე სხდომის სრული ან ნაწილობრივი დახურვაა. ჭკვიანური იქნებოდა იმ პირთა სიის გადათვალიერება, რომლებსაც უფლება აქვთ ჩაიწერონ ან გადაიღონ სურათები სასამართლო დარბაზში. გარდა ამისა, უნდა გაირკვეს მოთხოვნის საფუძველზე „სხვა პირებისთვის“ ჩანაწერის გადაცემის ვალდებულება, რადგან მხედველობაშია მისაღები პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლება. დაბოლოს, საჭიროა შენახვასთან დაკავშირებული საკითხების რეგულირება.
77. იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან დაკავშირებით, როგორც ზემოთ აღინიშნა, მოხდა შემდეგი დადებითი ძვრები:
- საქართველოის პრეზიდენტი აღარ დანიშნავს საბჭოს წევრებს;
- 8 მოსამართლეს აირჩევს მოსამართლეთა კონფერენცია თავად მოსამართლეთა წარდგინებით (იხ. ახალი მუხლი 47.4);
- პარკამენტი აირჩევს საბჭოს 6 წევრს, რომლებიც შეირჩევიან სამოქალაქო საზოგადოებიდან (ახალი მუხლი 47.5); ეს პირები არ იქნებიან პოლიტიკოსები, იმ მომენტისთვის, არამედ აირჩევიან სხვადასხვა ორგანიზაციების, მათ შორის ადვოკატთა ასოციაციის, უნივერსიტეტების იურიდიული ფაკულტეტების და სამართლის სფეროში მოქმედი არა-კომერციული, არა-მომგებიანი ორგანიზაციების მიერ წარდგენილი პირებიდან;
- ცვლილებებს საბჭოს წევრების არჩევნებისთვის შემოაქვს ფარული კენჭისყრა (ახალი მუხლი 64.2).
78. თუმცა, ვენეციის კომისია იძლევა შემდეგ რეკომენდაციებს:
- რომ სასამართლოების თავმჯდომარეებს, თავმჯდომარეების პირველ მოადგილეებს, თავმჯდომარეების მოადგილეებს, საბჭოების და პალატების თავმჯდომარეებს და ნებისმიერ პირებს, რომლებსაც ეკავათ ნებისმიერი ზემოთ ჩამოთვლილი თანამდებობა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებამდე ერთი წლის განმავლობაში, უნდა მიენიჭოთ უფლება, რომ იყვნენ კანდიდატები; შესაძლოა გათვალისწინებულ იქნას, რომ კანონმა შეზღუდოს იმ თავმჯდომარეთა მაქსიმალური რაოდენობა, რომლებსაც შეუძლიათ საბჭოს წევრობა; ცვლილებებმა შესაძლოა ასევე გაითვალისწინოს, როგორც კუმულაციური ღონისძიების ალტერნატივა, რომ თუ სასამართლოს თავმჯდომარე აირჩევა საბჭოში, მას მოუხდება თავმჯდომარის თანამდებობიდან გადადგომა;
- რომ არჩევნები საპარლამენტო კომპონენტიდან იყოს ორი მესამედის უმრავლესობით (ჩიხში მოქცევის საწინააღმდეგო მექანიზმით) ან პროპორციული მეთოდით;
- რომ დებულებები, რომლებიც ადმინისტრაციულ კომიტეტს აძლევენ უფლებას „მიიღოს გადაწყვეტილებები და შეიმუშავოს აქტები საერთო სასამართლოების ადმინისტრაციულ საკითხებზე და წარუდგინოს აქტები მოსამართლეთა კონფერენციას...“ (მუხლი 64.2), ხელახლა უნდა იქნას შეფასებული’
- რომ განხილულ იქნას მოსამართლეთა კონფერენციის მიერ არჩევის ზღვრის შეცვლა ისეთი დებულებებით, რომლებიც მეტად უწყობს ხელს შეთანხმებას;
- რომ ამოღებულ იქნას ცვლილებების მუხლი 3.2, რომელიც ითვალისწინებს რომ კანონის ამოქმედებისას „იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრების უფლებამოსილება, გარდა უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარისა, შეწყდება“.
- რომ განხილულ იქნას სხვა გარდამავალი დებულებების შესაძლებლობა, რომლებიც ამჟამინდელ საბჭოს დააახლოვებდა შემადგენლობის [განსაზღვრის] სამომავლო მეთოდთან, მაგ. არსებულ საბჭოს მიაახლოვებდა შემადგენლობის [განსაზღვრის] სამომავლო მეთოდებთან, მაგალითად იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოების მოქმედი თავმჯდომარეები უნდა გადადგნენ, როგორც თავმჯდომარეები, რათა დარჩნენ იუსტიციის საბჭოს შემადგენლობაში. შეიძლება ასევე გათვალისწინებულ იქნას მოსამართლეთა კონფერენციის მიერ არჩევის ნაცვლად ადმინისტრაციული კომიტეტის მიერ დანიშვნების გამოსწორების პროცედურა, მაგ. იუსტიციის კონფერენციის თანხმობა, რომ მოახდინოს ამ დანიშვნების რატიფიცირება.
79. ვენეციის კომისია რჩება საქართველოს ხელისუფლების განკარგულებაში შემდგომი თანამშრომლობისთვის.